بنام خدا
درس فارماکولوژی
ایرانشهر
دی ماه 1389

دکتر صالحی زاده

کلیات فارماکولوژی

- فارماکولوژی: فارماکون به معنی داروو لوژی شناختن

DRUG- تعریف دارو ِ

Affinity-

- فارماکوکنتیک

- فارماکودینامیک

- سنجش دارو

Efficacy-

Potency-

-آستانه پاسخ

-پاسخ میانه

- دوز

کلیات فارماکولوژی

-رابطه کمی پاسخ به دوز

-رابطه کیفی پاسخ به دوز

ED50-

TD50-

LD50 LD50-

TI- شاخص درمانی ---- =

ED50

- آگونیست

- آنتاگونیست

Prodrugپیش دارو --

Placebo- - دارونما

-تداخل عمل داروها

Synergism.

Addetation..

Potentiation…

کلیات فارماکولوژی

مراحل دارو درمانی

- مرحله فارماسیوتیکال :شناخت و پرداخت و عرضه دارو

- مرحله فارماکو کنتیک :بررسی نحوه رسیده دارو به محل عمل یا اثر

- مرحله فارماکو دینامیک :تغییرات دارو پس از رسیدن به محل عمل و اثرات ناشی از مصرف دارو

- مرحله تراپیوتیک : تعیین داروی مناسب برای درمان و انتخاب اعمال مطلوب داروها ،مدت مصرف دارو و نوع رژیم همراه

قاعده ارلیخ :

هیچ ماده ای اثر نمی کند مگر با سیستم بیولوژیک وارد واکنش شود .

(D+R) k=DR Response

کلیات فارماکولوژی

(Receptor) گیرنده

-گیرنده: ماکرو مولکولهائی پروتئینی که دریافت کننده پیام بیولوژیکی می باشند .

- گیرنده و دارو مثل قفل و کلید اند. قفل گیرنده و کلید دارو است.

مولکولهایی که می توانند به عنوان گیرنده دارو عمل می کنند.

- پروتئین تنظیمی : میانجی پیامهائی هستند که توسط هورمونها و مواد مشابه القاء می شود .

آنزیمها : با اتصال به یک دارو مهار یا فعال می شوند .

- پروتئین ساختمانی : مانند توبولین

گیرنده های استیل کولین

- موسکارینی: در چشم ،قلب ،عروق،غددعرق و ماهیچه جدار گوارش وجود دارند .

- نیکوتینی : در صفحه محرکه انتهائی عضله اسکلتی و غشای پس سیناپسی عقده سمپاتیک و پاراسمپاتیک

داروهای فاقد گیرنده :

داروهائی که از قاعده ارلیخ پیروی نمی کنند.

- دیورتیکهای اسموتیک

- داروهائی که با غشای سیستم بیولوژیک وارد واکنش می شوند .

- داروهائی که با مولکولهای کوچک یا یونهای بدن وارد واکنش می شوند .

کلیات فارماکولوژی

-آگونیست

-آنتاگونیست

طبقه بندی

- آگونیستها بر اساس گیرنده ای که به آن متصل می شود طبقه بندی میشود.

-آنتاکونیستها

.آنتاگونیست فارماکولوژیک

..آنتاگونیست فیزیولوژیک

...آنتاگونیست شیمیائی

....آنتاگونیست نسبی

.....آنتاگونیست رقابتی

......آنتاگونیست غیر رقابتی

-پاسخ وابسته به دوز

-پاسخ کمی

-پاسخ تدریجی

:ED50

دوز موثری از داروست که 50%مواردپاسخهای کمی اثر می کند یا 50%را در پاسخهای تدریجی خواهدداشت .و هرچه کمتر باشد آگونیست قوی تری می باشد .

کلیات فارماکولوژی

مراحل فارماکوکنتیک

- آزاد سازی :رها شدن دارو از فرم اولیه است

-جذب :انتقال از محل تجویز به گردش خون است که عوامل زیر در آن دخالت دارد.

.فرم یا شکل داروئی

..خواص فیزیکوشیمیائی دارو

...آناتومی و فیزیولوژی جذب

- روشهای مختلف حرکت دارو در غشا

. انتقال غیرفعال

..انتقال غیر فعال تسهیل شده

...انتقال فعال

: کسری از دارو تغییر نیافته که وارد سیستم گردش خون می شود . Bioavailability-

F*dose=مقداردارو در خون

F درصد وارد شدن به خون است .

کلیات فارماکولوژی

- اثر اولین عبور:

خون دستگاه گوارش از ورید پورت ابتدا واردکبد می شود .بعضی از داروها در کبد متابولیزه می شوند،که برای داروهای مختلف متفاوت است .

- توزیع دارو : توزیع به عوامل زیر ارتباط دارد

.اندازه مولکول

..محلول بودن در چربی

...قطبی بودن مولکول

....میزان جریان خون

.....اتصال به پروتئین : بخشی که به پرو تئین متصل است در کبد و کلیه متابولیزه نمی شود و نمی تواند توزیع گردد.

Vd-حجم توزیع :غلظت دارو در خون یا پلاسما /مقدارکل داروی مصرف شده =

که نشانگر تعادل میان اتصال دارو به بافت و پروتئین پلاسماست.

) : به حجمی از خون یا پلاسما که در واحد زمان از دارو تهی می شود . CL)-کلیرانس به دو کلیرانس به دو عامل بستگی دارد :

. میزان جریان خون در اندامی که کلیرانس انجام می شود.

..قدرت اندام مورد نظر در برداشت دارو از خون

کلیات فارماکولوژی

-کلیرانس کلیوی :به سه عامل بستگی دارد

.میزان فیلتراسیون گلومرولی

..ترشح فعال توبولی

...بازجذب توبولی

- کلیرانس کبدی

- کلیرانس صفراوی

- نیمه عمر دارو :زمانی که طول می کشد تا غلظت دارو در خون نصف شود را نیمه

T1/2= 0.693/k ثابت حذف دارو k عمر گویند.

- زمان رسیدن به غلظت مطلوب درمانی : به میزان تجویز و فاصله تجویز ارتباط دارد که اگر رعایت نشود باعث انباشت دارودر بدن می شود .

کلیات فارماکولوژی

متابولیسم داروها

- هدف متابولیسم : عمده محل متابولیسم داروها در کبد است که داروهای محلول درچربی که دارای گروه هائی همچون اتیل ،متیل ،حلقه بنزنی ،سولفور و...هستند به ترکیبات محلول در آب تبدیل می شوند.

مثل کربوکسیل ،هیدروکسیل و...

- ضریب تفکیک :نسبت انحلال دارو در حلال چربی به حلال آبی است .که هرچه بیشتر باشد شروع عمل آن در بدن سریعتر است و نیاز به متابولیسم بیشتری دارد .

- واکنشهای متابولیسم دارو:

.واکنشهای فاز 1

*اکسیداسیون

*احیا

*هیدرولیز

.واکنشهای فاز2

* گلوکورونیداسیون

* سولفاسیون

جذب ،توزیع و دفع دارو

ORAL - تجویزومصرف اغلب داروها از طریق دهان است .

- دارو برای ورود به خون از دیواره روده عبور می کند .

- درجه انحلال دارو در چربی و رابطه آن با عبور از دیواره روده

- جذب مولکولهای غیر یونیزه آسانتر است .زیرا مولکول یونیزه توسط مولکول آب احاطه می شود .

- داروها از لوله گوارش وارد گردش خون ورید باب می گردند.

- متابولیسم عبور اولیه کبدی ضمن عبور از کبد بسیاری از داروها متابولیزه می شوند . مثل پروپرانولول

- داروهائی محلول درچربی از راه دهان به سهولت جذب و توزیع می شو ند .

- دارو بصورت پیوند ضعیف با آلبومین پلاسما و آزاد منتقل و بین این دو تعادل وجود دارد .

- دارو در صورت اتصال محکم با آلبومین نمی تواند اثر فارماکولوژیکی بروز دهد .

- دارو در تزریق وریدی بلافاصله وارد خون و سریعا در تمام بافتهای بدن منتشر می شود .

- راه های تجویز دارو :

1- راه دهانی 2- تزریق وریدی 3- تزریق درون عضله و زیر جلدی 4- استنشاقی 5- موضعی 6- زیرزبانی

7- راست روده ای( رکتال ) 8- تزریق شریانی 9- تزریق داخل سخت شامه ای 10- تزریق داخل ملتحمه بینی

- در راههای استنشاقی ؛موضعی ؛رکتال و بخصوص زیر زبانی اثر عبور اولیه کبدی کاهش می یابد .

- اشکال داروئی : قرص ، کپسول ،پرل ،آمپول ، پماد،کرم،شیاف،شربت ، سوسپانسیون ،محلول ،لوسیون ،ساشه ،سرم ،افشانه ،ویال ،قطره ،

کارت اطلاعات فارماکولوژی و داروئی
فارماکوپه بخش ......

ایرادات و عوارض مشاهده شده دارو در بخش

دارو های موثر بر سیستم عصبی خودکار

داروهای موثر بر دستگاه سمپاتیک

داروهای موثر در فوریتهای تنفسی

شیمی درمانی

* آنتی بیوتیکها

+ مقدمه

- باکتریوسید

- باکتریو استاتیک

- اثر سینرژیسم آنتی بیوتیکها

- اثر آنتاکونیسم آنتی بیوتیکها

شیمی درمانی

* مکانیسم عمل آنتی بیوتیکها

+ مهار تولید دیواره سلولی

+اثر بروی غشاهای سلول

+مهار تولید پروتئین

+مهار سنتز اسید نوکلئیک

شیمی درمانی

* عوامل موثر در انتخاب آنتی بیوتیک

+ سابقه آلرژی

+ سن

+ عوامل فارماکو کینتیک

+ عملکرد کلیه وکبد

+ بارداری

+ ژنتیک

+ موقعیت آناتومیک عفونت

+ دفاع میزبان و عملکرد گلبولهای سفید

شیمی درمانی

*اثر آنتی بیوتیک بر دفاع بدن

+ بردفاع میزبان تاثیری ندارد .

مانند آمپی سیلین

+ دفاع ایمنی را تضعیف می کنند .

مانند تتراسایکلین

+ باعث تحریک سیستم ایمنی می شوند.

مانند سفالکسین

شیمی درمانی

*مقاومت میکروبی

+ مقا ومت ذاتی :

باکتری فاقد گیرنده برای اتصال دارو باشد.

+عدم نفوذ به داخل میکرو ارگانیسم

+ تولید آنزیم برای تخریب داروی فعال : بتالاکتاماز

+تغییر راه متابولیک

+ تولید آنزیم تغییر یافته برای انجام عمل متابولیک

شیمی درمانی

+ منشاء ژنتیکی مقاومت داروئی

= مقاومت کروموزومی

= مقاومت خارج کروموزومی

- پلاسمید

= مقاومت متقابل

شیمی درمانی

*موارد استفاده از آنتی بیوتیک درمانی توام

+ بیماران بسیار بدحال باکانون معلوم

+ عفونت چند میکروبی مانند سوراخ شدن روده

+ احتمال ایجاد مقاومت در تک درمانی

+ افزایش اثر و کوتاه شدن مدت زمان درمان

+ نارسائی کبدی و کلیوی برای کم کردن دوز مورد نیاز دارو

شیمی درمانی

*پنی سیلین هاو سفالوسپورینها

+ پنی سیلین ها

= ترکیباتی که توسط الکساندر فلمینگ بصورت تصادفی کشف گردید و دارای دو حلقه بتالاکتام و تیازولیدین هستند.

=کاربرد پنی سیلین ها

- داروی انتخابی درعفونتهای ناشی از پنوموکوک ،استرپتوکوک ،مننگوکوک واستافیلوکوک فاقد بتالاکتاماز ،ترپونما پالیدوم و بسیاری از اسپیروکتها ،باسیلوس آنتراسیس و سایر باکتریهای گرم مثبت میله ای شکل ،کلستریدیا ،لیستریا ،باکتروئیدس(بجز ب.فراژیلیس )و اکتینومایسس می باشد.

شیمی درمانی

-کاربرد بالینی

. فارنژیت استرپتوکوکی و جلوگیری از تب روماتیسمی

(پنی سیلین جی بنزاتین )

.. اوتیت میانی و سینوزیت

... مننژیت

.... باد سرخ و مخملک

..... پنومومی

...... گنوره و سفلیس

.......عفونت زایمانی

........دیفتری ،سیاه زخم،اکتینو مایکوزیس و...

شیمی درمانی

= انواع پنی سیلین

- پنی سیلین جی ،پنی سیلین جی پروکائین ، پنی سیلین 663

پنی سیلین جی بنزاتین (پنی سیلین ال آ)، پنی سیلین وی پتاسیم

-فارماکوکنتیک :

اکثر پنی سیلینها بعد از تجویز خوراکی جذب کامل و سریع دارند .

به طور گسترده در مایعات و بافتهای بدن پخش ،و توسط کلیه ها به سرعت دفع می شوند و به داخل شیر و بزاق ترشح می گردند .

- پنی سیلینهای آنتی سودومونا :

. کاربنی سیلین .تیکارسیلین و...

- پنی سیلین مقاوم به پنی سیلیناز :

.متی سیلین .نافسیلین .کلوگزاسیلین

شیمی درمانی

= عوارض پنی سیلین ها

-حساسیت و شوک

SERUM SICKNESS-

-درماتیت کشنده

-لکوپنی

-هپاتیت

-عوارض کلیوی

-آنمی همولیتیک

-واسکولیت

-اختلال عصبی

-هیپوکالمی و هیپرناترمی

شیمی درمانی

= تست پنی سیلین

محلول 10 واحد با خراش روی پوست می مالند.پس از 10تا 20دقیقه اگر واکنشی مشاهده نشد غلظت 10هزار واحد داخل جلدی استفاده می شود .

نکته مهم:کودکان و نوزادان نیاز به تست ندارند.

شیمی درمانی

+آمپی سیلین وآموکسی سیلین

- علاوه بر گرم منفی بر گرم مثبت هم اثر دارد .

- آموکسی از راه روده بهتر از آمپی سیلین جذب می شود.

- کاربرد بالینی:

.عفونت ریوی ،اوتیت حاد گوش میانی ،آندوکاردیت ،تب های روده ای

،مننژیت ،عفونت اداری

- عوارض جانبی :

.اسهال ،راشهای جلدی ،تب،خارش ،کهیر،آنمی

- تداخل داروئی :

پروبنسید باعث کاهش دفع پنی سیلینها می شود.

می شود. OCP با آمپی سیلین و پنی سیلین وی باعث کاهش اثر OCP مصرف

شیمی درمانی

+سفالوسپورین ها

=این ترکیبات بجای حلقه تیازولیدین دارای دی هیدرو تیازین می باشند .

=وارد حفرات بدن می شوند

= در عفونتهای چشمی و حفره رحم و...

= مکانیسم اثرآن شبیه پنی سیلینها می باشد .

+ سفالوسپورینهای نسل اول

- سفالکسین

- سفرادین

- سفالوتین

- سفازولین

- سفاپیرین

+ فارماکوکنتیک :دفع آنها از راه کلیه انجام شده ودر نارسائی کلیه دوز آنها باید کاهش یابد.

شیمی درمانی

+کاربرد بالینی

= اثر بر کوکسی های گرم مثبت

= عفونتهای اداری

= باکتری گرم منفی اشرشیا ،کلبسیلا

= ضایعات استافیلوکوک

= آبسه نرم

= سلولیت

= اشکال تزریقی در پروفیلاکسی اعمال جراحی

شیمی درمانی

+ سفالوسپورینهای نسل دوم

- سفاکلور ،سفوروکسیم خوراکی

BBB سفوروکسیم از

- سفوکسیتین،سفاماندول تزریقی

کابرد بالینی : اثر بالاتری بر باکتریهای گرم منفی مانند هموفیلوس آنفلوآنزا و مننگوکوک دارند .

+ سفالوسپورینهای نسل سوم

- سفکسیم خوراکی

- سفوتاکسیم ،سفوتتان ،سفتیزوکسیم ،سفتازیدیم ،سفتریاکسون،سفوپرازون

کاربرد بالینی : بر علیه باکتریهای گرم منفی ودر سیستم اعصاب مرکزی وارد میشوند. بجز سفوپرازون

شیمی درمانی

+فارماکوکنتیک :

سفتریاکسون،سفوپرازون بیشتر از راه صفرا و بقیه از کلیه دفع می شوند.

+ عوارض مهم :

- درد و فلبیت در محل تزریق، واکنشهای افزایش حساسیت ،

اختلالات خونریزی دهنده ،اختلال کبدی و کلیوی ، اختلالات گوارشی

+مهارکنندهای بتالاکتاماز

- اسیدکلاوولانیک . سولفاکتام

شیمی درمانی

+ کلرامفنیکل و تتراسایکلین

= کلرامفنیکل:آنتی بیوتیک وسیع الطیف و باکتریو استاتیک است.

- فارماکوکنتیک :

از راه خوراکی به سرعت و به طور کامل جذب می شود.

- کاربرد بالینی :

.عفونتهای سالمونلائی .هموفیلوس مقاوم به آمپی سیلین .مننژیت مننگوکوکی

. عفونتهای بی هوازی مانند آبسه مغزی

- عوارض جانبی :

. اختلالات مغز استخوان .سندرم خاکستری در نوزادان.التهاب عصب اپتیک

اختلالات گوارشی

شیمی درمانی

+ تتراسایکلین:

آنتی بیوتیک وسیع الطیف یکه مانع سنتز پروتئین می گردد.

و شامل اکسی تتراسایکلین ،دمکلوسایکلین ،تتراسایکلین ومینوسایکلین است.

=فارماکوکنتیک : جذب نامنظم دارد و انتشار آن در مایع مغزی نخاعی کم است و به کاتیونهای فلزی متصل می شود .و جذب آن با شیر مختل میگردد.

- کاربرد بالینی :

.سینوزیت .برونشیت ،آکنه، وبا،تب راجعه و...

- عوارض جانبی :

.اثرات نامطلوب گوارشی .سمیت کبدی و کلیوی.ترومبوفلبیت .حساسیت به نور .اثر بر دندان و استخوان

- تداخل داروئی : با آنتی اسیدها ،مکمل های آهن و کلسیم

شیمی درمانی

+آمینوگلیکوزیدها :

مانع سنتز پروتئین شده باکتریسید است .وشامل جنتامایسین ،استرپتومایسین ،کانامایسین ،آمیکاسین ،اسپکتینومایسین و پارومومایسین

- فارماکوکنتیک : از لوله گوارش سالم به میزان ناچیز جذب می شوند و وارد سیستم اعصاب مرکزی نمی شوند.

- کاربرد بالینی :

بر ضد باکتریهای گرم منفی روده ای ود رموارد شک به سپتی سمی مصرف دارد

- عوارض جانبی :

. سمیت کلیوی،اثر برگوش ،بلوک عصبی عضلانی ،آلرژِی

- تداخل داروئی:

با سفالوتین،داروهای بی هوش کننده ،داروهای آنتی هیستامین و...

شیمی درمانی

*سولفانامیدها و تری متوپریم

بوده و باکتریو استاتیک بوده و با مهار رقابتی PABA + سولفانامیدها : آنالوگ

رشد باکتریها متوقف می شود .

- فارماکوکنتیک :

0نامحلول: که بصورت خوارکی مصرف و به مقدار ناچیز جذب می شوند

0محلول : مثل سولفادیازین که از راه ادرار دفع می شوند .

0با اثر طولانی :

- کاربرد بالینی :بر علیه ارگانیسمهای گرم مثبت مثل استرپتوکوک پنومونیه و ارگانیسمهای گرم منفی مثل اشرشیا ،پروتئوس،سالمونلا ،مننگوکوک و.... موثر است

- عوارض جانبی : تب ، راشهای پوستی ،حساسیت به نور،و در بیماران مبتلا به

موجب واکنشهای همولتیک می شود. G6PD

- تداخل داروئی: داروهای ضد انعقاد خوراکی ،داروهای ضد تشنج و...

شیمی درمانی

+تری متوپریم و سولفا متوکسازول (کوتریموکسازول ):

- تری متوپریم با مهار دی هیدرو فولات ردوکتاز اثر سینرژیسم بر سولفانامیدها دارد .

فارماکوکنتیک :کوتریموکسازول به صورت خوراکی و یا وریدی و تری متوپریم بصورت خوراکی مصرف می شود .

کاربرد بالینی: تری متوپریم در عفونتهای حاد ادراری به کار می رود .

از کوتریموکسازول در درمان عفونتهای ناشی از شیگلا،تب تیفوئید ،اوتیت میانی ، سوزاک بدون عارضه و...

عوارض جانبی: بثورات جلدی ،آنمی ،لکوپنی ،تهوع ؛ اختلالات عصبی و...

تداخل داروئی: کوتریموکسازول اثر ضد انعقادی وارفارین را افزایش می دهد.

شیمی درمانی

*آنتی بیوتیکهای متفرقه

- باسیتراسین

- وانکومایسین

- اریترو مایسین

- لینکو مایسین و کلیندامایسین

- مترونیدازول

*داروهای ضد عفونی کننده مجاری ادراری

+ سیپرو فلوکساسیلین

+ افلوکساسیلین

+ نالیدیکسیک اسید

+نیترو فورانتوئین

شیمی درمانی

*داروهای ضد مایکوباکتریا

+ایزونیازید

+ریفامپین

+اتامبوتول

+استرپتومایسین

+پیرازینامید

+سیکلوسرین

PAS+

*داروهای ضد جذام

+داپسون

+ریفامپین

شیمی درمانی

*داروهای ضد ویروس :

+گاماگلوبین

+ریباورین

+یدوکسوریدین

+ویدارابین

+آسیکلوویر

+گان سیکلوویر

*داروهای ضد ایدز :

+زیدوودین

+دی ذزوکسی اینوزین

+دی دزوکسی سیتیدین

+انترفرونها

شیمی درمانی

*داروهای ضد قارچ :

+آمفوتریسین

+نیستاتین

+کلوتریمازول

+مایکونازول

+کتوکنازول

+فلوکونازول

+ایتراکنازول

+گریزئوفولوین

+تولنفتات

شیمی درمانی

*داروهای ضد تک یاخته:

+کلروکین

+مفلوکین

+پریماکین

+ پریمتامین و پروگوانیل

+کینین

+ داکسی سایکلین

*داروهای ضد آمیب :

+ مترونیدازول

+ امتین

+ یدوکینول

+پارومومایسین

شیمی درمانی

*داروهای ضد تریکوموناس و ژیاردیازیس:

+ مترونیدازول

*داروهای ضد کرم

+آلبندازول

+مبندازول

+نیکلوزآماید

+پیپرازین

+پرازی کوانتل

+تیابندازول

+لوامیزول

شیمی درمانی

*مواد ضد عفونی کننده و گندزداها :

+الکل

+ید

+هگزا کلروفن

+کلر هگزیدین

+ضد عفونی کنندهای حاوی فلزات سنگین : جیوه ،نقره ،روی

+فنل

+آب اکسیژنه

+گلوتارآلدئید

اتمام جزوه داروي استادصالحي بااميدموفقيت براي همتون

داروهای ترالی اورژانس

داروهای ترالی اورژانس

دیازپام(والیوم)

جزو داروهای ضد اضطراب یا آرام بخش که عضلات را شل میکند

موارد مصرف:ضد تشنج(به صورت وریدی و در بیماری های سایکوماتیک

عوارض:گیجی. عدم تعادل و خواب آلودگی به ویژه در سالمندان

منع:در تزریق وریدی باعث ضعف تنفسی.افت فشار خون.ترومبو فلبیت اما دیازمولس یک

فراورده امولسیون که در تزریق وریدی بیمار آن را بهتر تحمل میکند

هشدار:برای کسانی که زیاد افسرده هستند تجویز نمیشود

راه های تجویز:قرص خوراکی وشیاف مقعدی و تزریق وریدی در بیمارانی که به طور

ناگهانی جیق میزنند ودر ترک الکل هم مهم است.جذب از راه عضلانی بستگی به محل تزریق

دارد که در دلتوئید سریعتر است.

دیازوکساید

مصرف:برای در مان افزایش زیاد فشار خون ناشی از فشار کلیوی

عوارض:تاکی کاردی.گلوکونئوژنز

منع:افزایش فشار خون و قند خون

هشدار:در بیماری های ایسکمی قلبی با احتیاط باید تزریق شودو بعد از تزریق بیمار باید هب حالت خوابیده باشد

راه های تجویز:وریدی

کاربا ماز پین،فنی توئین، فنوبار بیتال

جزو داروهای ضد تشنجی یا ضد صرعی

مصرف:در درمان تشنج و همه فرم های صرع به جز absence(کوچک) برای کودکان دوزش بر اسا س وزن بیمار 5-8mg/kg

عوارض:اختلال هوشیاری .خواب آلودگی .سردرد.بیقراری.اضطراب

منع:حساسیت شدید.نارسلیی کبدی و کلیه

هشدار:کاهش فشار خون.اختلال تنفسی و افزایش ضربان قلب جز علایم مسمومیت این دارو است.در این صورت قرص نباید جویده شود و اگر کسانی از طریق خوراکی قادر نبودن تزریق تجویز شود

راه های تجویز:عضلانی/وریدی در شرایط حاد/خوراکی به صورت قرص

آدرنالین(اپی نفرین)، دوپامین، دوبوتامین

آدرنالین

جزو داروهای شبه سمپاتیک که باعث تنگ شدن عروق میشوند. آدرنالین(اپی نفرین) یک هورمون طبیعی است

مصرف:در احیای قلبی .درمان گلوکوم.درمان اضطراری آنافیلاکسی حاد

عوارض:افت فشار خون

منع:در بیماری های قلبی –عروقی .شوک کاردیو ژنیک. بیماری های ایسکمیک.از تزریق به عضلات سرین باید اجتناب شود چون باعث گانگرن میشود

هشدار:اگر در مان به تاخیر بیافتد شوک پدیدمیاید و تزریق داخل وریدی ضرورت پیدا میکند حتما با مانیتورینگ تزریق شود و بهتر است سرم وصل شود تا جبران الکترولیت شود

راه های تجویز :عضلانی و زیر جلدی

دوبوتامین

مصرف:درجراحی قلب.نارسایی قلبی .شوک کاردیو ژنیک همراه با انفاراکتوس قلبی

عوارض:تهوع.سردرد و تاکی کاردی نشانه مصرف بیش از حد دارو است

منع:در بیماران هیپر تروفی

هشدار:در صورت وجود کمی حجم خون یا سکته قلبی با احتیاط مصرف شود

راه های تجویز:به صورت انفوزین داخل وریدی

دوپامین

مصرف:شبیه دوبوتامین اما قویتر است

عوارض:تهوع . تشدید حمله آسمی . chest pain

منع:در کاهش جریان ادرار دوز را کاهش میدهیم.د ربیماری های فیبریلاسیون بطنی

هشدار:کنترل علایم حیاتی و مانیتورینگ قلبی ضروری است و برای تزریق از وریدهای بزرگ استفاده شود زیرا در وریدهای کوچک باعث نکروز بافتی میشود و قطع سریع دارو باعث آنوری و افت فشار خون

راه های تجویز:داخل وریدی

آتروپین

جزو داروهای آنتی پاراسمپاتیک یا کولینرژیک

مصرف:در کاهش ترشحات برونشیال و بزاق قبل از عمل جراحی

عوارض:خشکی دهان .گشادی مردمک .تاکی کاردی .

منع:د رگلوکوم .هیپرتروفی پروستات

هشدار:در افراد مسن و بیماریهای نارسایی قلبی با احتیاط مصرف شود

راه های تجویز:وریدی

دیگوکسین

قدرت انقباضی قلب را افزایش میدهد و ازقدیمی ترین داروهای مؤثر بر قلب.لانوکسین حاوی 62.5ug دیگوکسین اما سرعت ضربان قلب را کاهش میدهد

مصرف:در درمان نارسایی قلبی کسانی که فیبریلاسیون بطنی بالا دارند

عوارض:بی اشتهایی. تهوع .استفراغ.توهم.هذیان وعوارض جدی تر مثل برادیکاردی

منع:وجود علایم مسمومیت .آریتمی فوق بطنی ناشی از سندروم w.p.w

هشدار:در افراد مسن به علت عیب کلیوی با احتیاط مصرف و کسانی که قبلا دچار سکته شده اند

راه های تجویز:خوراکی/وریدی که اثرش سریعتراز خوراکی است و دفع آن از راه کلیه است

آمیو دارون

جزو داروهای آنتی آریتمی

مصرف:در آریتمی هایی که به سایر داروها مقاوم هستند.در سندروم wpw و درمان اسکیزوفرنی .حالات روانی.و کنترل تهوع و استفراغ شدید

عوارض:حساسیت به نور که داروی ضد آفتاب همراه آن داده میشود.افزایش ضربان قلب

منع:چون حاوی ید است در اختلال تیروئید.حساسیت به ید.برادیکاردی سینوسی

هشدار:بیماران قلبی-عروقیو ضعف تنفسی با احتیاط مصرف شود

راه های تجویز:خوراکی.وریدی

وراپامیل(سداکورون)

جزو داروهایی است که بسته به دوز دارد اگر دوز 120-360mg تجویز در حد آمیودارون یعنی ضد آریتمی و اگر دوز 240-360 در حد دیلتیازم و نفیدیپین که جزو داروهای بلوک کننده کلیسم یعنی باعث کاهش ضربان قلب میشوند عمل میکند

پروپرانولول(ایندرال)

جزو داروهای بلوک کننده بتا که نیروی انقباضی قلب را کاهش میدهند.چ وچون بهعث برادیکاردی به فرد باید آتروپین تزریق شود

مصرف:افزایش فشار خون.کنترل آن‍‍ژین مزمن.آریتمی قلبی ودر پیشگیری میگرن با دوز 40mg .و برای بهبود لرزش و طپش قلب

عوارض:افت فشار خون محیطی.اختلالات گوارشی.

منع:در آسم.نارسایی قلبی.بلوک قلبی

هشدار:برای درمان افزایش فشار خون مناسب نیست

راه های تجویز:وریدی

سدیم بی کربنات

جزو داروهای ضد اسید معده است

مصرف:برای درمان فوری درد معده و اسهال های شدید و اسیدوز متابولیک

عوارض:مصرف مداوم باعث آلکالوز و تولید اسید

منع:تخلیه مداوم گوارشی و الکالوز تنفسی

هشدار:در بی ادراری یا کمی ادراری و درمان دراز مدت با این دارو توصیه نمیشود

راه های تجویز:زیر جلدی/وریدی که با آب مقطر یا دکستروز ℅5 رقیق میشود

فروزماید(لازیکس)

جزو داروهای دیورتیکی

مصرف:در کاهش ادرار شدید/نارسایی کلیه/افزایش فشار خون شدید

عوارض:تهوع/کاهش فشار خون/وزوزگوش/ضعف/کری/بثورات جلدی

منع:نارسایی کلیه /سیروز کبدی

هشدار:در دیابتی ها و نقرس مراقبت لازم است

راه های تجویز:وریدی/عضلانی

هیدروکورتیزون

جزو گلوکوکورتیکوئید ها است

مصرف:در بیماری آدیسون/آسم حاد که از راه وریدی/شوک سپتیک

عوارض:افزایش قند خون/وجود قند در ادرار/اختلالات صورت به ویژه در خانمها وآکنه به ویژه در محل گزارش شده است

منع:حالات التهابی زخم دار /درمان آکنه

هشدار:در اختلالات التهبی پوست شیر خواران از قبیل التهاب ناشی از ادرار سوختگی احتیاط فراوان

راه های تجویز:وریدی/خوراکی

آمینوفیلین

جزو داروهای گشادکننده برونش

مصرف:شل کننده عضله صاف/تحریک تنفس/تسکین برونکو پلاسم

عوارض:تحریک پذیری گوارش با تهوع/استفراغ/سردرد/بیخوابی

منع:اثرات محرک معدی

هشدار:پرکاری غده تیروئید/وجود خیزحاد ریوی

راه های تجویز:خوراکی /وریدی در آسم برونش حاد

کلیسم گلوکونات

شکل دارو قرص و آمپول

مصرف:درمان کمبود کلیسم حاد/بالا بودن پتاسیم/ایست قلبی

عوراض:خشکی دهان/بی اشتهایی

منع:بالابودن کلیسم خون/سنگ کلیوی

هشدار:اگر دارو رسوب کند دارو را تزریق نکنید

نیترو گلیسیرین(TNG)

مصرف:در درمان آنژین صدری/نارسایی بطنی چپ

عوارض:سر درد کوبنده/سر گیجه/کمی فشار خون

منع:کاهش حجم فشار خون/تنگی آئورت/خونریزی مغزی

هشدار:اگر فرد کم خون شدید/عیب شدید کار کلیه/پرکاری تیروئید با احتیاط مصرف میشود

خوراکی با یک لیوان آب و معده خالی مصرف شود

راه های تجویز:پوستی/زیر زبانی/وریدی

لیدوکائین

جزو داروهای ضد آریتمی

اشکال: بی حس کننده های موضعی

مصرف:به عنوان بی حس کننده های موضعی در اختلالات پوستی خفیف نظیر آفتاب سوختگی /گزش حشرات

عوراض:کاهش تحمل بیمار /ناسازگاری فردی یا حساسیت

منع:بلوک کامل قلبی /خونریزی شدید /کاهش شدید فشار خون و شوک

هشدار:در صورت وجود حساسیت مصرف نشود /در حالاتی نظیر صرع/نارسایی کبد/تنفس با احتیاط مصرف شود

اشکال:وریدی

مصرف:دردمان آریتمی به ویژه پس از سکته قلبی

عوارض:سر گیجه /خواب آلودگی /تشنجات/ضعف تنفسی

منع:ضعف شدید/اختلالاطت سینوسی-دهلیزی

هشدار:در نارسای احتقانی قلب/کاهش جریان خون کبد با احتیاط مصرف شود

اشکال:تزریقی و پماد

مصرف:بی حس کننده منطقه ای

عوارض:تهوع/استفراغ/انقاض مردمک/تشنج

منع:حساسیت شدید/این دارو با داروهای تشنجی / سایمیتیدین /ایندورال تداخل دارد

هشدار:تجویز زیاد باعث تشنج ودر دندان پزشکی بلع را مختل میکند

دکستروز

جزو داروهای کالریک است و به صورت محلول در آب

مصرف:در درمان کاهش قند خون/اشکال 5℅ برای جبران کالری/ 10℅برای جا نشینی

مایعات/ 20 ℅ د ردرمان کاهش شدید هیپو گلیسمی /℅ 50 را در 30-60 min تجویز

میشود

عوارض:کاهش هوشیاری/سر گیجه/هیپرتانسیون

منع:هیپر گلیسمی /خونریزی(مغزی . نخاعی) /CHF

هشدار:در بیماران قلبی/کبدی/کلیوی/ دیابت ملتیوس با احتیاط مصرف شود

راه های تجویز:وریدی/خوراکی

داروهاي ترالي اورژانس

ترالي اورژانس يكي از مهمترين تجهيزات بيمارستاني به منظور نجات جان انسانها مي باشد به همين منظور تمامي پزشكان و پرستاران بايد با ابزار ، وسايل و داروهاي اين ترالي و نحوه استفاده و بكارگيري از آنها در شرايط اورژانسي آشنا باشند در اين پست و پستهاي بعدي شما با داروهاي ترالي اورژانس و چگونگي استفاده از آنها آشنا مي شويد.

 

 

 

اپي نفرين (Epinephrine)

-    مواد مصرف : در ايست قلبي ناشي آسيستول – PEA- در فيبرلاسيون بطني و تاكيكاري بدون نبض كه به شوك و CPR جواب نداده‌اند – در برايكاري علامت دار به صورت انفوزيون- درمان شوك آنافيلاكسي به صورت تزريق عضلاني و وريدي از محلول 1000/1

-    مقدار و طريقه مصرف : در احياء قلبي- ريوي : mg 1  به صورت IV و يا IO و در صورت نياز تكرار آن هر 5-3 دقيقه

-      انفوزيون  2-10mcgدر درمان برايكاري علامت دار- 5/0- 3/0 ميلي ليتر تزريق IM براي شوك آنافيلاكسي بزرگسالان و در صورت نياز تكرار آن هر  15 تا 20 دقيقه

وازوپرسين ( Vassopressin)

موارد مصرف : در درمان آسيستول- PEA – VF و VT بدون نبض

مقدار و طريقه مصرف : به مقدار 40 IU (واحد بين‌المللي) به صورتIV/IO  و تنها يك بار به عنوان دوز اول و يا دوم اپي نفرين استفاده مي­شود.

آتروپين (Atropine)

موارد مصرف : در آسيستول و PEA با ميزان ضربان كمتر از 60 – درمان برايكاردي علامت دار – مسموميت با ارگانوفسفاتها

­مقدار و طريقه مصرف : در ايست قلبي1 mg  به صورتIV/IO  هر 5-3 دقيقه تا سقف 3 mg داده مي­شود، در برايكاردي علامت دار 0.5 mg و در صورت نياز تا سقف mg/kg 04/0 داده مي شود .

آميودارون( Amiodarone)

موارد مصرف : درمان VF - VT بدون نبض–Stable VT – reentry SVT – پلي مورفيك VT با QT نرمال – تاكيكاردي با  QRSپهن

مقدار و طريقه مصرف : در VF و VT بدون نبض بعد از شوك دوم يا سوم به صورت 300 ميلي گرم تزريق IV/IO و سپس 150 ميلي­گرم – در سايرموارد ابتدا 150 ميلي گرم در عرض 10 دقيقه و به دنبال آن انفوزيون 1 mg/minبراي 6 ساعت و سپس 0.5mg/min براي 18 ساعت به عنوان دوز نگه­دارنده تا سقف دوز 2.2g/24h ساعت داده مي­شود .

ليدوكائين (Lidocaine)

موارد مصرف : درمان VF و VT بدون نبض – درمان VT ضربان دار و انواع SVT

مقدار و طريقه مصرف : در ابتدا mg/kg 1/5 – 1 به صورت وريدي و سپس mg/kg 0.75 – 0.5 داده مي­شود تا سقف دوز mg/kg  3

منيزيم سولفات( Magnesiom sulphate)

موارد مصرف : درمان Torsades de pointes  (پلي مورفيك VT به همراه QRS طولاني شده ) -هيپومنيزيميا

مقدار و طريقه مصرف : 2 – 1 گرم به همراه 10 سي سي سرم قندي 5% به صورت تزريق سريع وريدي در خلال 20-5 دقيقه داده شود. اگر Torsades de pointesبه همراه نبض باشد تزريق آهسته وريدي با 100 سي سي سرم قندي 5%  در خلال60-5 دقيقه صورت مي­گيرد.

آدنوزين ( Adenosine)

موارد مصرف : درمان reentry SVT كه به تحريك واگ جواب نمي­دهد كه به صورت Stable VT و تاكيكاردي  با  QRSباريك

مقدار و طريقه مصرف : mg 6 به صورت تزريق سريع وريدي(IV PUSH) در عرض 1 تا 3 ثانيه و اگر موثر نبود 1 تا 2 دقيقه بعد 12 ميلي­گرم ديگر داده مي شود و در صورت عدم پاسخگوئي 12 ميلي گرم ديگر نيز داده شود .

كلسيم كلرايد( Calcium chloride)

موارد مصرف : در مسموميت با CCB (داروهاي مسدود كننده كانال كلسيم)  - هيپوكلسمي – هيپركالمي

مقدار و طريقه مصرف: mg/kg 16-8 از محلول %10 آن تزريق مي­شود .

 وراپاميل( verapamil)

موارد مصرف : reenrty SVT كه به تحريك واگ پاسخ نمي دهد – VT stable با كمپلكس باريك

كنترل ريت قلبي در حضور فيبريلاسيون دهليزي و فلاتر دهليزي (Af/AF)

مقدار و طريقه مصرف: 5-5/2 ميلي گرم به صورت وريدي در خلال 2 دقيقه داده مي­شود و در صورت عدم پاسخگويي

5-10 ميلي گرم ديگر در خلال 15 تا 30 دقيقه تا سقف دوز 20 ميلي گرم داده مي­شود. داروي ديلتيازم نيز با دوز mg/kg 0.25 و به دنبال آن mg/kg 0.35 نقش مشابهي دارد.

ايندرال(inderal)

موارد مصرف : تاكيكاردي با كمپلكس باريك ناشي از reentry كه با تحريك واگ و آدنوزين كنترل نمي­شود ، كنترل ريت قلبي در حضور فيبريلاسيون دهليزي و فلاتر دهليزي (Af/AF)

مقدار و طريقه مصرف: mg/kg 0.1 به صورت آهسته وريدي در 3 دوز مساوي هر 2تا 3 دقيقه براي بيمار تزريق مي شود.سرعت تزريق نبايد بيش از mg/min 1 باشد.ممكن است همين مقدار طي 2 دقيقه تكرار شود.

بي كربنات سديم bicarbonate)  sodium)

موارد مصرف : در احياء طولاني شده – مسموميت با ضدافسردگيهاي سه حلقه اي TCA – اسيدوز سلولي آشكار و هيپركالمي

اين دارو به علت عوارض جانبي زياد در مراحل اوليه احياء جايي ندارد .

مقدار و طريقه مصرف: در ابتدا1meq/kg به صورت وريدي داده مي­شود وسپس براساس جواب ABG و محاسبه كمبود باز  meq/kg 0.5  از طريق وريدي انفوزيون مي­شود .

 

 

چشم

گرمازدگی در فصل تابستان

( SUNSTROKE )

گرمازدگی وضعیتی است که زندگی فرد را تهدید می کند. در این حالت به دلیل گرمای بیش از حد هوا ، سیستم تنظیم کننده دمای بدن خراب می شود .

هنگامی که فرد در یک محیط خیلی گرم یا مرطوب قرار می گیرد یا اینکه فعالیت بدنی شدیدی دارد، برای رها شدن از این گرمای زیاد، مکانیسم هایی در بدن فعال می شوند که باعث بروز گرمازدگی در فرد می شوند.

علائم گرمازدگی شامل افزایش دمای بدن، پوست خشک و داغ ، تنفس سریع ، گیجی و بیهوشی است.

اولین اقدام در حالت گرمازدگی ، کاهش دمای بدن با روش کنترل شده ای است.

گرمازدگی چیست؟

گرمازدگی موقعیتی حادّ و تهدید کننده زندگی است که در این حالت سیستم تنظیم کننده دمای بدن ، به دلیل قرار گرفتن طولانی مدت در هوای گرم یا تولید بیش از حدّ گرما در بدن و یا وجود هر دو حالت ، از کار می افتد.

در این حالت بدن نمی تواند گرمای اضافی خود را دفع کند، در نتیجه دمای بدن خیلی افزایش می یابد که می تواند اندام های اصلی را تخریب کند.

در گرمازدگی به دلیل دفع زیاد آب و املاح ( نمک ) ، بدن دچار خستگی و ضعف می شود.

گرمازدگی می تواند باعث گرفتگی عضلات نیز شود که با احساس درد در دست ها، پاها و گاهی شکم همراه است.

چه عواملی باعث گرمازدگی می شوند؟

گاهی اوقات مکانیسم های کاهش دمای بدن شدت می یابند که اگر رفع نشود، منجر به بروز عوارض گرمازدگی در فرد خواهد شد.

وقتی دمای خون بیشتر از حد طبیعی می شود، مرکز کنترل در مغز ( هیپوتالاموس ) پیام هایی را به دستگاه گردش خون می فرستد تا جریان خون را افزایش داده و رگ های خونی را ، به خصوص در قسمت پوست بدن گشاد کند . وقتی رگ ها گشاد شدند، جریان خون درون آنها افزایش یافته، در نتیجه گرمای اضافی از خون وارد هوای خنک می شود. اگر این عمل برای خنک کردن بدن کافی نباشد، غدد عرق شروع به ترشح عرق می کنند و تبخیر عرق از سطح پوست باعث خنک شدن آن می شود.

اما اگر دمای هوا خیلی بالا باشد، افزایش جریان خون تأثیر زیادی در کاهش دمای بدن ندارد. همچنین اگر آب زیادی از راه تعریق از دست بدهید، حجم خونتان کاهش و دمای بدنتان افزایش می یابد. اگر مقدار تولید گرما در بدن سریع تر و بیشتر از مقدار دفع آن باشد، دمای مرکزی بدن افزایش می یابد و منجر به تخریب عمل بسیاری از اندام ها می شود که ناشی از گرمازدگی است.

معمولاً بعد از اینکه برای مدت طولانی در معرض دمای بالای هوا قرار بگیرید، گرمازدگی رخ می دهد ، مثل کار کردن در محیطی خیلی گرم، مخصوصاً اگر به گرما عادت نداشته باشید یا ورزش شدید مخصوصاً در تابستان یا وقتی که در اثر یک بیماری ، تب بالایی داشته باشید.

آب وهوای مرطوب باعث می شود، تعریق تأثیر چندانی در خنک کردن بدن نداشته باشد ، زیرا عرق کمتر تبخیر می شود.

پوشیدن لباس زیاد و پُرخوری از عوامل افزایش دهنده دمای بدن هستند. کمبود نمک در بدن بیشتر از کاهش آب ، در بروز علائم گرمازدگی مؤثر است.

چه افرادی بیشتر در معرض خطر گرمازدگی هستند؟

هر فردی که در معرض هوای گرم و دمای زیاد قرار بگیرد، ممکن است دچار گرمازدگی شود. ولی افرادی که در پایین ذکر شده بیشتر از دیگران دچار این وضعیت می شوند. بنابراین بیشتر باید احتیاط کنند و در مکان های گرم و بدون تهویه قرار نگیرند و در هوای گرم، از منزل بیرون نروند.

این گروه ها شامل :

1- کودکان

2- افراد مسن 

3- افرادی که به فعالیت بدنی زیاد عادت ندارند.

4- افرادی که برای مدت طولانی در معرض تابش آفتاب هستند، مثل توریست هایی که به مناطق آفریقایی می روند.

5- افرادی که دچار بیماری های مزمن خاص هستند، مثل: تصلب شرایین ، نارسایی احتقانی قلبی و دیابتی ها.

6- افراد معتاد به الکل

7- بعضی ناراحتی های پوستی نیز از دفع گرمای بدن جلوگیری می کنند، مثل : رشد غیرطبیعی پوست، فقدان مادرزادی غدد عرق، سخت شدن پوست.

8- مصرف بعضی داروها نیز با مکانیسم تنظیم دمای بدن مداخله می کند. بعضی از این داروها مثل : داروهای گوارشی که دارای آتروپین هستند مثل دوناتال (DONNATAL)؛ داروهای ضدافسردگی و روان درمانی مثل تورازین (THORAZINE)، هالدول (HALDOL) و پروزاک (PROZAC)؛ آنتی هیستامین ها مثل بنادریل (BENADRYL)؛ بعضی داروهای قلبی شامل بتابلوکرها مثل بلوکادرن (BLOCADREN) و دیورتیک ها مثل دیوریل (DIURIL) و داروهای مصرفی در بیماری پارکینسون.

9- افرادی که فعالیت های ورزش خاصی دارند مثل دوندگان استقامتی(مسافت طولانی) یا دوچرخه سواران.

10- افرادی که نسبت به گرمای زیاد حساس هستند و به آن عادت ندارند.

علائم گرمازدگی و درمان آن

علائم گرمازدگی چیست؟

در مطلب قبل در مورد عواملی که باعث گرمازدگی می شوند و افرادی که بیشتز از سایر افراد در معرض خطر گرمازدگی هستند ، صحبت کردیم.

این علائم شامل : پوست خشک و داغ – عدم تعریق – پوست ابتدا قرمز شده و سپس رنگ پریده یا کبود می شود – تنفس کوتاه و سریع – نبض سریع و ضعیف – افزایش دمای بدن به بیش از 40 درجه – سردرد – گرفتگی عضلات – گشادی مردمک چشم – علائم روحی و روانی آن شامل : زدن سخنان بی ربط ، گیجی ، رفتار پرخاشگر، آشفتگی و هیجان، توهم– بی حالی ، رخوت و بی حسی ( واکنش های بدن بیش از حد آرام و آهسته می شود ) و تشنج است.

علائمی که نشان می دهد در معرض گرمازدگی هستید، شامل :

ضعف و خستگی – کشیدگی و درد عضلات – استفراغ و تهوع – پوست رنگ پریده و چسبناک– دمای طبیعی بدن – گرفتگی عضلات – سرگیجه – ضعف و غش – ادرار زرد تیره یا نارنجی – سردرد و اسهال است.

تشخیص گرمازدگی

پزشک علائم شما را بررسی کرده و میزان فشارخون و دمای بدن شما را اندازه می گیرد.

دماسنج مقعدی بیشتر از دماسنج دهانی در این موارد کاربرد دارد. در این حالت پزشک نمونه ادرار و خون شما را با تجویز آزمایش های مربوطه بررسی می کند.

درمان گرمازدگی

درمان عوارض مرتبط با گرمازدگی بستگی به شدت آن دارد.

درمان فوری گرمازدگی

گرمازدگی یک فوریت پزشکی است. اگر دیدید کسی دچار گرمازدگی شده، فوراً یک آمبولانس خبر کنید یا هر چه سریع تر او را به نزدیک ترین بیمارستان برسانید.

بنابراین اولین کاری که شما باید انجام دهید این است که :

1- لباس های فرد را درآورده و بدن او را در آب سرد فرو برید. اگر چنین امکانی وجود نداشت، با استفاده از یک پارچه یا حوله یا اسفنج ، بدن فرد را با آب سرد خیس کنید یا اینکه قطعات یخ را به آرامی به بدن فرد بمالید.

اگر مقدار آبی که در اختیار دارید کم است، ابتدا سر و گردن او را خنک کنید. تکه های یخ را روی گردن ، زیر بغل و کشاله ران او قرار دهید. توسط یک تکه کاغذ یا حوله یا پنکه ، او را باد بزنید.

2- بعد از حمام گرفتن ، فرد را در مکان خنکی قرار دهید.

3- پاهای فرد را در محل بالاتری نسبت به بدن او قرار دهید تا جریان خون بیشتر به طرف سر او برود.

4- دست ها و پاهای فرد را ماساژ دهید تا خونی که خنک شده ، به سمت مغز و مرکز بدن او برود.

5- اگر شخص به هوش است، او را تشویق کنید تا کم کم آب یا یک نوشیدنی خنک بنوشد. ولی اگر شخص بی هوش باشد، نمی توانید این کار را انجام دهید، بنابراین همانطور که گفتم بدن او را خنک کنید تا وقتی به هوش آمد، آب بنوشد.

6- وقتی بدن فرد خنک شد، هر 10 دقیقه یک بار دمای بدن او را از طریق مقعد اندازه گیری کنید تا دمای بدنش کمتر از 5/38 درجه سانتیگراد نشود.

هنگامی هم که بدن فرد را در آب سرد فرو می کنید، باید مراقب باشید تا دمای بدنش کمتر از 5/39 درجه نشود. اگر هم دماسنج در اختیار نداشتید، تا وقتی که با لمس کردن بدن او احساس می کنید خنک نشده، عمل خنک کردن را ادامه دهید. ولی به محض خنک شدن بدن فرد ، عمل خنک کردن ( در آب سرد یا به شکل دیگر ) را متوقف کنید و اگر دمای بدن او مجدداً افزایش یافت، عمل خنک کردن را از نو شروع کنید.

مراقبت بیمارستانی از فرد گرمازده :

در بیمارستان امکانات بهتر و روش های دقیق تری برای کنترل دمای بدن وجود دارد. در آنجا دمای مرکزی بدن به طور مرتب کنترل می شود تا فرد دچار افت ناگهانی دمای بدن ( هیپوتِرمی ) نشود. آزمایشات خونی برای تعیین مقدار نمک و سایر املاح موجود در خون انجام می شود و مایع درمانی برای حفظ تعادل الکترولیت ها و آب بدن صورت می گیرد.

بعد از اولین گرمازدگی بایستی برای مدت چند هفته مقدار آب و نمک بدن و نیز عوارضی مثل ناتوانی کلیه کنترل شود . بعد ازاین حالت برای چند هفته، تغییرات دمایی بدن رخ خواهد داد که طبیعی است.

درمان ضعف و گرفتگی عضلات ناشی از گرمای زیاد :

معمولاً این عوارض را می توان در منزل درمان کرد.

- فرد باید در محل خنکی در منزل استراحت کند، لباس های نازک و نخی بپوشد، لباس های اضافی خود را در آورد، بدن خود را با آب سرد بشوید یا بوسیله یک حوله خنک مرطوب نگه دارد یا تکه های یخ را به بدن خود بمالد.

- همچنین از کولر یا پنکه برای خنک کردن خود استفاده کند.

- یک نوشیدنی خنک ، حاوی نمک بنوشد. مثلاً یک قاشق چایخوری یا مرباخوری نمک را در یک لیتر آب حل کند و در طی یک ساعت کم کم آن را بنوشد. همچنین می تواند یک قاشق غذاخوری شکر یا پودر شربت را برای افزایش کالری نوشیدنی، به آن اضافه کند. اگر فرد مسن است یا نمی تواند نوشیدنی شور بنوشد، باید او را به بیمارستان ببرید.

- گرفتگی عضلات را می توان با ماساژ دادن آنها برطرف کرد. باید روی محل گرفتگی فشار دهید و حوله ی گرمی روی آن قرار دهید. مصرف یک نوشیدنی شور، از عود گرفتگی پیشگیری می کند.

- فردی که دچار این عوارض شده است، حداقل باید 24 ساعت استراحت کند.

گرما زدگی

تعریف

بدن انسان بطور عادی ، دارای یک مکانیسم تنظیمی گرمایی میباشد و بر هم خوردن تعادل در این مکانیسم به نحوی که درجه حرارت بدن به طور غیر عادی بالا رود را گرمازدگی می نامند .

علائم

بالا رفتن دمای هوا موجب افزایش تبخیر آب بدن می شود و همراه با این تبخیرات، الکترولیت های سدیم و پتاسیم که جزء مواد ضروری بدن هستند نیز از بدن انسان خارج می شوند.

 تبخیر بیش از حد آب از بدن به علت گرمای زیاد،  سبب کاهش فشار خون می شود و درنتیجه خون به موقع  به کلیه ها و مغز نخواهد رسید.

 هنگامی خون به مقدار کافی و در زمان خود به کلیه ها نرسد، میزان ادرار کاهش یافته و مقدار سم های  اوره و کراتین در بدن افزایش می یابد و در صورت زنده ماندن، فرد دچار نارسایی حاد کلیه خواهد شد که باید به طور مداوم دیالیز شود.

درصورت پایین آمدن فشار خون و نرسیدن خون به مغز فرد دچار سرگیجه شده و در این صورت فرد گرما زده با بی هوشی نیمه کامل بر زمین خواهد افتاد.

در صورت عدم تشخیص یا انجام ندادن مراقبت های لازم ، احتمال بروز عوارض و حتی مرگ و میر در این افراد بالاست.

 فرد گرمازده اغلب خسته و گیج می شود و ممکن است دچار برخی علائم شاخص در گرما زدگی  اختلال در هوشیاری ، دمای بالای بدن که گاه تا ۴۱ درجه می رسد ، در شرایط حاد عدم تعرق  ، سردرد ، گرفتگی عضلات، پوست خشک و داغ ، تهوع یا استفراغ ، ، تشنج ، اختلالات ریتم قلب که میتواند منجر به سنکوپ گردد ، اختلال در تکلم و گاه هزیان ، رنگ پریدگی و افت فشار خون ، نبض ضعیف ، ، کاهش حجم ادرار

دربحث امدادی گرمازده شدن در دو طیف کلاسیک و فعالیتی مورد بررسی قرار میگیرد

الف – کلاسیک یا non exertional.

در فرم کلاسیک گرمازده شدن مربوط به طیفی از افراد هستند که بدون داشتن فعالیت حرکتی خاص هستند پس از چند روز تماس با محیطهایی که داری هوای گرم و فاقد امکان تهویه مناسب هستند رخ میدهد

این عزیزان معمولا بعلت استفاده از داروهای همچون ( آرامبخش و خواب آور، آنتی کولینرژیک، آنتی هیستامین و داورهای مدر) و یا دچار بودن به بیماریهایی همچون بیماری قلبی عروقی ، بیماریهای مزمن ، بیماریهای روانی و یا دچار بودن به چاقی مزمن و یا بالا بودن سن در معرض چنین خطری هستند .

ب ) فعالیتی یا exertional.

در فرم فعالیتی شاهد گرمازدگی در سنین پائین تر هستیم معمولا این مشکل برای کارگران ساختمانی خصوصا آنان که در معرض تابش نور خورشید هستند و یا افرادی که مجبورا ساعتها در زیر آفتاب راه بروند و یا ورزشهای سنگینی همچون فوتبال انجام بدهند  اتفاق می افتد..

آسیبهای حاصل از گرما به تناسب شدت آن به سه گروه تقسیم می شوند .

۱- گرمازدگی خفیف    

 ۲- گرمازدگی متوسط     

 ۳- گرمازدگی شدید

۱- گرمازدگی خفیف :

 این حالت وقتی پیش می آید که فردی به مدت طولانی در معرض حرارتی نسبتا بالا قرار گیرد. .

علایم آن اغلب به صورت: گرفتگی عضلانی، خستگی مفرط و گاهی سرگیجه و غش می باشد .

  کمکهای اولیه :

۱-    مصدوم را به محل خنکی منتقل سازید.

۲-    به مصدوم محلول ORS یا محلول آب و نمک و شکر (۱ قاشق چایخوری نمک با ۸ قاشق چایخوری شکر در یک لیتر آب) بدهید.

۳-    عضلات گرفته گرمازده را ماساژ دهید.

۴-    حوله مرطوب روی پیشانی و عضلات گرفتار مصدوم قرار دهید.

۵-    اگر علایم بهبود نیافت یا وخیمتر شد مصدوم را به مرکز درمانی منتقل کنید.

۶-   بیمار باید استراحت نماید و در صورت لزوم از پنکه برای خنک کردن او استفاده شود.

 ۲- گرمازدگی متوسط :

 این حالت به دلیل قرار گرفتن فرد در معرض گرمای زیاد و فعالیت بدنی شدید در محیط، مثل: ملاحان، کشاورزان، آتش نشانها، پیش می آید. علایم بصورت: سرگیجه و عدم هوشیاری است و به دنبال آن پوست رنگ پریده می شود . سایر علایم به صورت تنفس سریع و سطحی، نبض ضعیف، ضعف و تعریق بدن می باشد.

 کمکهای اولیه

۱- باید وی را به مکانی خنک مثل زیرسایه بان یا اتاق برده ، لباس های وی را از بدن خارج نمود .

۲- مصدوم را وادار به دراز کشیدن کرده و پاهای او را بالا آورید .

۳- بوسیله پارچه مرطوب و باد زدن و یا هر وسیله دیگر مصدوم را خنک کنید . از روشهای متداول برای خنک کردن فرد گرمازده استفاده از یک ملحفه نازک مرطوب است بهتر است ابتدا ملحفه را خیس کرده و روی بدن وی کشیده و هر چند دقیقه یکبار ملحفه را مرطوب کرده و یا تکان دادن ملحفه مرطوب موجب پائین آمدن دمای بیمار شوید تا بتدریج بدن فرد گرما زده خنک شود .

۴- به مصدوم محلول ORS یا محلول آب و نمک و شکر بدهید. ( مشروط بر اینکه هوشیار بوده و استفراغ نکند)

۵- به هنگام ضرورت باید از کپسول اکسیژن استفاده نمود و در نبود اکسیژن ، اگر لازم شد به مریض تنفس مصنوعی بدهید .

۶- همواره در این مواقع که با فرد گرما زده روبرو هستید توجه داشته باشید که استفاده از داروهای تب بر در اینگونه موارد هیچگونه اثری نمی گذارد چرا که در این افراد سیستم تنظیم مرکزی دما مشکلی ندارد و در واقع بالا بودن دمای بدن ناشی از محیط است.

۷-  و پس از انجام اقدامات اولیه میبایست در صورت عدم بهبودی فرد گرمازده او را سریعا به مرکز درمانی منتقل سازید

   

 ۳- گرمازدگی شدید :

این حالت بسیار خطرناک است بیشتر در روزهای گرم و مرطوب اتفاق می افتد .

   علایم :

 قیافه گرمازده، تب دار بوده، پوست گرم و خشک و تنفس سطحی و نبض ضعیف می شود . درجه حرارت بدن مصدوم افزایش یافته، عدم هوشیاری و احتمالا اغما و تشنج نیز جزو سایر علایم میباشند.

   اقدامات اولیه :

۱-    تمام لباسهای مصدوم را درآورده و او را در حوله یا پارچه مرطوب قرار دهید . می توان مصدوم را داخل وان یا لگن آب سرد قرار داد .(مواظب باشید مصدوم غرق نشود) در مواقع حاد با تجویز و نظارت پزشک می توان از قرار دادن کیسه های یخ در کشاله ران زیر بغل زانو مچ دست و پا نیز استفاده کرد.

۲-    اگر مریض دچار شوک است شوک را درمان کنید.

۳-  در صورت داشتن امکانتات استحمام توجه کنید که استحمام با آب سرد ممکن است سبب شوک و مرگ بیمارشود ، لذا بهتر است با آبی که ۲ تا ۳ درجه خنک تر از دمای بدن بیمار باشد بیمار را خنک کرد تا وقتی که دمای بدن او به ۳۹ درجه سانتیگراد برسد به این نکته توجه داشته باشید که از گذاشتن بیمار در وان یخ بدون دستور مستقیم پزشک جدا خوداری کنید !

۴- در این مواقع باید به بیمار مایعات خنک خورانده شود تا دمای بدن وی به حدود دمای طبیعی برسد . توجه داشته باشید تا پائین آمدن دمای بدن ، مرطوب کردن ملحفه و بدن را می باید ادامه داده و پس از انجام کمک های اولیه حتما باید فرد مصدوم را به مرکز فوریت های پزشکی رساند .

 چگونه از گرمازدگی پیشگیری کنیم

 ۱ – پوشش افراد در دچار شدن انها به گرما زدگی بسیار تاثیر گذار است ! استفاده از البسه با زنگ روشن و خصوصا پنبه ای می تواند در حفاظت از جان شما موثر باشد ! از پوشیدن لباسهای تنگ و یا دارای الیاف مصنوعی جدا خوداری نموده و سعی کنید تا میتوانید از پوشیدن لباسهای تیره خوداری نمائید . از پوشیدن لباسهای ضخیم و غیرقابل نفود در فصل گرما که مانع تبخیر عرق و دفع گرما می شود جدا خودداری نمائید.

 ۲ –نوشیدن را هرگز فراموش نکنید  !! در زمان فعالیت شدید بدنی به قدر کافی مایعات بنوشید .

 ۳ – میبایست توجه نمود که اگر مجبور به فعالیت سنگین در شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب به مدت طولانی هستید حتما میبایست برای احتمال دچار شدن به گرمازدگی دارای برنامه پیشگیری بوده و خصوصا با یک برنامه منظم سعی نمائید که بدن شما با فعالیت و شرایط سخت محیط کار خود امکان انطباق را پیدا نماید  . 

 ۴ – توجه داشته باشید در کارهایی که افراد در معرض گرمای مستقیم و یا تابش نور آفتاب قرار دارند همچون ، کارگاههای ساختمانی و یا فعالیت های ورزشی گروهی ، گرمازده شدن یکی از افراد به معنای هشدار جدی به تمامی کارگران و دوستانی است که سرگرم کار میباشند و می باید مسئولان در این مواقع اقدامات احتیاطی را برای بقیه افراد در نظر داشته باشند  .

۵- میبایست توجه داشته باشید که اگر هوا گرم و خشک باشد و تهویه کافی هم وجود داشته باشد احتمال گرمازدگی به نسبت از محیطهای گرم و مرطوب و یا دارای سیستم تهویه نامناسب کمتر میباشد

 ۶ – داروهائی که فرد را مستعد گرمازدگی می کند باید با نظر پزشک معالج با داروهای دیگری جایگزین شود یا به طرز مناسب از آنها استفاده شود

۷- بهترین نوشیدنی بی گمان آب میباشد و بهتر است همواره قبل از احساس تشنگی آب نوشید . توجه داشته باشید برای افرادی که دارای فعالیتهای سنگین بدنی هستند توصیه می شود که در برنامه غذایی خود از نمک و شکر و لیموی تازه به طور متناوب استفاده نمایند